Kalkulator punktu rosy

Punkt rosy, wilgotność i pleśń: jak to policzyć

Kalkulator punktu rosy zamienia dwa odczyty z higrometru, temperaturę i wilgotność względną, na temperaturę, w której na zimnej powierzchni pojawi się woda. Dodatkowo liczy wilgotność bezwzględną w g/m³, ilość pary w pokoju, wilgotność tuż przy ścianie albo szybie oraz to, czy wietrzenie osuszy dom. Wynik czytasz tak: im większa różnica między temperaturą powierzchni a punktem rosy, tym mniejsze ryzyko skroplenia i pleśni.

Kalkulator punktu rosy: co liczy i jak czytać wynik

Punkt rosy to temperatura, w której powietrze o danej zawartości pary wodnej osiąga 100% wilgotności i para zaczyna się skraplać. Dla pokoju o temperaturze 20°C i wilgotności 50% wynosi 9,3°C. Szyba albo ściana o temperaturze niższej niż 9,3°C będzie zroszona, cieplejsza pozostanie sucha.

Kalkulator ma trzy tryby. Pierwszy, Punkt rosy i ściana, wymaga temperatury i wilgotności w pokoju oraz temperatury powierzchni zmierzonej termometrem na podczerwień. Drugi, Ściana lub okno przy mrozie, sam szacuje temperaturę powierzchni z temperatury na zewnątrz i rodzaju przegrody. Trzeci, Czy mogę wietrzyć, porównuje ilość pary w powietrzu z pokoju i z zewnątrz.

Wzór to wzór Magnusa w wersji Sonntaga z 1990 roku, o współczynnikach a = 17,62 i b = 243,12°C, dla zakresu od -45 do 60°C. Inne wersje, na przykład 17,625 i 243,04, różnią się wynikiem o mniej niż 0,05°C. Popularna reguła „punkt rosy to temperatura minus (100 minus wilgotność) podzielone przez 5” daje przy 50% wynik 10,0°C zamiast 9,3°C, więc przy niskiej wilgotności zawyża go o prawie 1°C.

Punkt rosy ściany: kiedy woda osiada na zimnej powierzchni

Punkt rosy zależy od zawartości pary, a ta od temperatury i wilgotności względnej. Poniższa tabela pokazuje, jak punkt rosy rośnie wraz z wilgotnością w pokoju. Trzecia kolumna to temperatura powierzchni, poniżej której wilgotność tuż przy niej przekracza 80%, czyli próg ryzyka pleśni.

Z tabeli wynikają dwie reguły. Po pierwsze, każde 5 punktów procentowych wilgotności podnosi punkt rosy o około 1,4°C. Po drugie, 2°C cieplejsze powietrze przy tej samej wilgotności ma punkt rosy wyższy o około 1,8°C, bo mieści więcej pary. Ściana o temperaturze 12°C przy 50% jest jeszcze sucha, a przy 60% (punkt rosy 12,0°C) jest dokładnie na granicy skroplenia.

Wilgotność względna a temperatura: dlaczego zimą w domu bywa sucho

Wilgotność względna mówi, jaką część maksymalnej ilości pary powietrze zawiera w danej temperaturze. Wilgotność bezwzględna podaje, ile gramów pary jest w 1 m³. Pokój 20°C i 50% zawiera 8,6 g/m³, a ten sam pokój przy 60% około 10,3 g/m³. W pokoju o kubaturze 45 m³ (18 m² i 2,5 m wysokości) to około 388 g pary wodnej przy 50%.

Zimą różnica między wnętrzem a zewnętrzem działa na naszą korzyść. Powietrze z zewnątrz o temperaturze -10°C i wilgotności 90% zawiera tylko 2,1 g/m³. Po ogrzaniu do 20°C jego wilgotność względna wynosi około 11%. Dlatego w szczelnym domu zimą często jest za sucho, a przy 0°C i 90% na zewnątrz po ogrzaniu wychodzi około 24%.

Zalecany zakres w domu to od 40 do 60%, zimą lepiej celować w 40 do 50%. To praktyka poradników i producentów, a nie przepis: wytyczne WHO Europe o wilgoci i pleśni z 2009 roku nie podają liczbowego progu wilgotności powietrza. Poniżej 30% wysychają błony śluzowe i drewno, powyżej 60% rośnie ryzyko kondensacji i roztoczy, według serwisów poradnikowych.

Pleśń: kiedy powstaje i jak go uniknąć

Pleśń nie czeka, aż woda zacznie ściekać. W ocenie ryzyka według PN-EN ISO 13788 przyjmuje się, że zagrożenie pojawia się, gdy wilgotność względna przy powierzchni przegrody utrzymuje się na poziomie około 80% przez dłuższy czas. Dlatego kalkulator pokazuje trzy stany: bezpiecznie, blisko progu 80% i skroplenie.

Wilgotność przy powierzchni liczysz tak: ciśnienie pary w pokoju dzielisz przez ciśnienie nasycenia w temperaturze powierzchni. Przykład: pokój 20°C i 50%, ściana 12,5°C. Wilgotność przy ścianie wynosi 81%, więc woda się nie skrapla (punkt rosy 9,3°C jest niższy o 3,2°C), ale pleśń już może rosnąć.

Kalkulator podaje też odwrotne pytanie: jaka największa wilgotność w pokoju jest bezpieczna dla danej ściany. Dla ściany o temperaturze 12,5°C jest to 49%. To praktyczniejsza liczba niż same 40 do 60%, bo uwzględnia najzimniejsze miejsce w domu.

Mostki cieplne i okna: jaką temperaturę ma powierzchnia

Gdy nie masz termometru na podczerwień, tryb mrozu szacuje temperaturę powierzchni z czynnika fRsi. Czynnik fRsi to stosunek różnic temperatur: (temperatura powierzchni minus temperatura zewnętrzna) podzielone przez (temperatura w pokoju minus temperatura zewnętrzna). Im bliżej 1, tym cieplejsza powierzchnia. Wartości w kalkulatorze to założenia redakcji dla typowych przegród, a nie wyniki obliczeń konkretnego mostka.

Dla pokoju 20°C i 50% próg 80% przypada przy 12,6°C. Przy -10°C na zewnątrz spełnia go ściana ocieplona, szyba i narożnik ocieplony, a ściana nieocieplona leży dokładnie na granicy. Przy -20°C ściana nieocieplona (10,0°C) i brzeg szyby (8,0°C) są już poniżej progu, a narożnik nieocieplony skropli się nawet przy 40% w pokoju, bo punkt rosy wynosi wtedy 6,0°C.

Z tej samej matematyki wynika wymagany fRsi: kalkulator podaje go dla Twoich warunków. Dla pokoju 20°C i 45% przy -20°C potrzeba fRsi co najmniej 0,78. Takie dane przydają się, gdy szukasz frazy „kalkulator mostków cieplnych”: tu dostajesz kryterium dla mostka, a samą wartość dla konkretnego węzła konstrukcyjnego wyznacza obliczenie w programie do mostków 2D według PN-EN ISO 10211.

Kalkulator wilgotności powietrza: czy mogę wietrzyć

Wietrzenie osusza dom wtedy, gdy powietrze z zewnątrz zawiera mniej pary niż to w pokoju. Liczy się wilgotność bezwzględna, a nie względna: pochmurny dzień z wilgotnością 95% przy 5°C daje 6,5 g/m³ pary, mniej niż pokój 20°C i 50% (8,6 g/m³). Po ogrzaniu do 20°C powietrze ma tylko 36% wilgotności względnej.

Latem sytuacja się odwraca. Powietrze 25°C i 70% ma 16,1 g/m³, więc wpuszczone do chłodnej piwnicy o temperaturze 12°C ma punkt rosy 19,1°C i skropli się na jej ścianach. Wilgotność względna wzrosłaby tam teoretycznie powyżej 100%, co w praktyce oznacza wodę na ścianie. W upalne dni piwnicę wietrz nocą albo rano, kiedy powietrze jest chłodniejsze.

Przykład krok po kroku: narożnik w zimny dzień

Pokój o temperaturze 20°C i wilgotności 55%, na zewnątrz -15°C, narożnik nieocieplonej ściany z fRsi 0,60. Rachunek w kalkulatorze to cztery liczby.

1. Punkt rosy powietrza: 10,7°C (wilgotność bezwzględna 9,5 g/m³).
2. Temperatura narożnika: -15 + 0,60 × 35 = 6,0°C.
3. Margines: 6,0 – 10,7 = -4,7°C, czyli narożnik jest zimniejszy od punktu rosy i skroplenie jest pewne.
4. Wymagany fRsi dla tych warunków: co najmniej 0,84, więc narożnik ocieplony (0,85) ledwo go spełnia.

Ten sam pokój z narożnikiem ocieplonym ma 14,8°C przy powierzchni i 77% wilgotności, czyli jest blisko progu. Obniżenie wilgotności w pokoju do 45% zmniejsza ją do około 63% i daje zapas.

Najczęstsze błędy przy mierzeniu punktu rosy

• Pomiar higrometrem przy oknie, grzejniku lub w przeciągu. Czujnik stawiaj w strefie przebywania, na wysokości 1,2 do 1,5 m.
• Wiara w jeden odczyt. Tani higrometr myli się o kilka punktów procentowych, a 3 punkty wilgotności to około 0,9°C punktu rosy. Zrób test solny: nasycony roztwór soli kuchennej w zamkniętym pudełku powinien pokazać około 75% w 20°C.
• Pomiar temperatury powietrza zamiast powierzchni. Powierzchnię w narożniku sprawdzasz termometrem na podczerwień albo kamerą termowizyjną.
• Uznawanie 60% w pokoju za bezpieczne. Przy nieocieplonej ścianie zimą próg pleśni przypada już przy 49% w pokoju.
• Wietrzenie uchylonym oknem w czasie, gdy na zewnątrz jest wilgotno. Krótkie, intensywne wietrzenie zimą daje więcej niż godziny uchylenia.
• Traktowanie wyniku jak diagnozy. Kalkulator zakłada stałą temperaturę powierzchni i pomija ruch powietrza, więc daje oszacowanie, a nie ekspertyzę.

Jeśli po sprawdzeniu wciąż widzisz, że ściana ma niedobór temperatury, popraw najpierw wentylację i wilgotność, a potem ocieplenie lub uszczelnienie okna. Plamy, które powtarzają kształt wieńca albo narożnika, wymagają wyceny ocieplenia, a nie samego malowania.

Najczęściej zadawane pytania